Gimborn inkt

We gaan kijken naar een emaille reclamebord dat ons moest doen besluiten een fles Gimborn inkt te kopen. Het is een zogenaamd "liggend" bord dat 45 cm hoog is en 160 cm breed. Het kon door middel van zes oren aan een muur bevestigd worden en is vervaardigd bij de Langcat fabriek in Bussum met behulp van de sjabloneer- en spuittechniek.

Op een lichtgele achtergrond zien we van links naar rechts achtereenvolgens: het logo van de fabriek, de naam van de fabriek in cominatie met het produkt (inkt) dat men maakt en tenslotte een korte slagzin: "Om prettig te schrijven" met daar schuin rechts onder een inktfles.

Laten we bij het begin beginnen, met het logo. Binnen een staand ovaal met een donkerblauwe achtergrond zie we een groen met zwarte afbeelding van onze aardkloot, met daarboven en -achter een wolkenpartij en in/op deze wolken een rode, waarschijnlijk blote man, die bezig is een XL fles met zwarte inkt over de wereld leeg te gieten. Dit gebeurt ter hoogte van de noordpool waarna de inkt naar beneden stroomt en het Afrikaanse- en Aziatische continent vormt. Op het noordelijjk halfrond lezen we in contrasterend wit schrijfschrift de merknaam van de gebruikte inkt: Gimborn.

De wolken steken zowel links als rechts een beetje buiten het blauwe ovaal uit en vormen de standplaats van de man die net zo groot is als de wereld en die we daarom gerust een reus mogen noemen.

Van Dhr. Rutte, een medewerker van de firma Akkerman te Den Haag, kreeg ik de informatie dat deze man in 1925 geïntroduceerd werd en vervolgens door het leven ging onder de naam "Titan".

De naam Titan komt uit de Griekse mythologie en in ons normale spraakgebruik betekend het een reusachtig en enorm krachtige persoon. Er waren in de Griekse mythologie 12 Titanen, of beter gezegd 6 Titanen (mannen) en 6 Titaniden (vrouwen). Ze waren allemaal kinderen van Uranus, de god van de hemel, en Gaia, de godin van de aarde.

Welke van de Titanen op het logo en dus op het reclamebord staat is niet duidelijk. Ik denk dat Oceanus er het meest voor in aanmerking komt, aangezien hij de sterkste van allemaal was en bovendien de god was van de oceanen, rivieren en stromen en daardoor het beste met een inktfles overweg kon. In tegenstelling tot zijn broers en zussen werd hij niet door zijn vader in de Tartarus, de onderwereld, gegooid.

Later zouden de Titanen het aan de stok krijgen met de Olympische goden. In deze strijd moesten ze het onderspit delven, een tafereel dat hierboven weergegeven wordt op een schilderij van Cornelis Corneliszoon van Haarlem uit 1588.

Wat ik verder nog over het logo kan vermelden is dat de grote fles die Titan hanteert een zogenaamde bandinktfles is, waarvan de kleine exemplaren ook wel garenklosjes genoemd werden en de grootsten, die van Titan niet meegerekend, een inhoud hadden van één liter.

Het gehele tafereel moet naar mijn mening uitdrukking geven aan de expansiedrang van de Gimborn fabriek. We zien a.h.w. de Gimborn inkt, terwijl deze bezig is, geholpen door bovenaardse krachten, de wereld te veroveren.

Dan de fabrikant en zijn produkten. In 1885 sticht de apotheker Heinrich von Gimborn net over de grens in het Duitse plaatsje Emmerik, de firma H.von Gimborn. Hij begint er met 16 medewerkers.

Een jaar later start Heinrich's zoon Max in s'Heerenberg een tweede filiaal. In 1907 volgt er een filiaal in Zevenaar in de Wittenburgstraat.

Ook "mijnheer Max" verhuide naar Zevenaar en ging in het 16 de eeuwse huis "de Doelen" wonen. Volgens de etiketten was Gimborn de eerste en dus ook de oudste Nederlandse inktfabriek. Het bedrijf expandeerde als een inktvlek. Er kwamen onder andere filialen in Zuid Amerika, China en de Verenigde Staten.

De directeur had een hobby in het verzamelen van bomen. Hiervoor had hij in Zevenaar een 5 ha. groot terrein dat hem al snel te klein werd. In 1924 kocht hij in Doorn een 47 ha. groot gebied dat later het Gimborn Arboretum zou worden.

Nou nog maar een keer terug naar het reclamebord waar het allemaaal om te doen is. Ik ben ervan overtuigd dat het woord "inkt" midden onder op het bord "schuingedukt" staat, omdat het aan drukinkt moet refereren, dit in tegenstelling tot de vulpeninkt die we rechts zien. Vandaar ook dat dit woord zwart van kleur is in plaats van blauw.

Tenslotte de slagzin en de inktfles. De slagzin is vanzelfsprekend op een prettige manier geschreven en leidt ons oog als vanzelf naar de inktfles.

Deze fles werd ontwopen door Andries Dirk Copier (1901 - 1991) en geldt als een van de mmooiste ontwerpen uit de geschiedenis van het Nederlandse design. Copier was van 1914 tot 1971 verbonden aan de glasfabriek Leerdam, waar deze flessen dan ook wel vervaardigd zullen zijn. Tussen 1920 en 1925 studeerde Copier aan de Academie van Beeldende Kunsten te Rotterdam, waar hij voornamelijk les kreeg van de in de reclamewereld bekende ontwerper acob Jongert.

De fles is een zogenaamde "langhals" die ook in een kleine uitvoering bestaat en die dan babylanghals heet. Doordat de fles aan de onderzijde breed is en vervolgens kegelvormig toe loopt, is deze erg stabiel, iets wat met name voor inktflessen een positieve eigenschap is.

Het ontwerp van Copier is achtkantig en in de lange hals bevindt zich, boven een vernauwing, een knikker. Deze knikker zorgt ervoor dat, nadat we de fles een keer omgekeerd hebben, er een kleine hoeveelheid inkt bovenin blijft staan, wat het vullen van een vulpen aanzienlijk vergemakkelijkt. Op het etiket van de fles wordt het logo nog een keer herhaald, alhoewel dit op het bord niet helemaal duidelijk uitkomt.

Ook de dop van de fles is achtkantig en gemaakt van bakeliet. Op de dop zien we het logo nog een keer, maar nu in reliëf.

Eindigen wil ik dit verhaal met de datering van het reclamebord. Zoals we wel vaker zien bij reclameborden is er vaak een reden voor een nieuw ontwerp. Ik denk dat de reden bij dit bord de introductie van de nieuwe revolutionaire fles was.

Aangezien het ontwerp van Andries Copier uit 1936 stamt, zal ons bord dus wel van korte tijd later zijn. Voor alle duidelijkheid: Copier was de ontwerper van de op dit reclamebord afgebeelde nieuwe inktfles en deze nieuwe inktfles was voor de Gimborn fabriek reden voor de opdracht van een nieuwe reclame-uiting. Dit betekend niet dat Copier ook de ontwerper van het bord was. Ik denk het eerlijk gezegd niet.