Erres Radio

   We gaan kijken naar een emaille reclamebord van Erres radio's. Het bordje is 20 cm breed en 37 cm hoog en gemaakt in Bussum bij de Langcat fabriek, zoals rechtsonder staat vermeld. Het bordje heeft vier ophangpunten op de hoeken. Dit zijn geen "oortjes" zoals we die normaliter bij Langcat zien. Deze ophangpunten bevinden zich binnen het kader van het bord, dat hierdoor achthoekig is geworden. Het bord is gemaakt met behulp van de sjabloneertechniek en dat is volgens mij gebeurd in het begin van de jaren "30 van de vorige eeuw. Waarom ik dat denk, zal later blijken.

 

Binnen een achthoekige lichtblauwe omlijning en op een blauwe achtergrond lezen we onderaan met geelblauwe blok-schaduwletters de naam van de producent en opdrachtgever van het bord "Erres" en om wat voor produkt het hier handelt "Radio".      Vanachter deze twee woorden komt een zwarte tak tevoorschijn die zich horizontaal ombuigt om plaats te bieden aan een gele kanarie met rode pootjes en een witte bek, welke de centrale afbeelding vormt.   Het beestje heeft zijn oogjes gesloten, maar zijn bek geopend en daarin zien we een rood tongetje. Schijnbaar uit zijn bek komen een drietal muzieknoten die overgaan in het woord "service".    Het woord is golvend geschreven met gele blokletters. Dit is waarschijnlijk zo gedaan om aan te geven dat het hier muziek betreft.                        De betekenis van het geheel moge duidelijk zijn. In het pand waaraan dit bordje hing, kon men waarschijnlijk een Erres radio kopen en mocht deze het na verloop van tijd niet meer naar behoren doen, dan kon deze op hetzelfde adres ter reparatie aangeboden worden.

   Het historische verhaal dat bij dit reclamebordje hoort, zou ik willen beginnen in het midden van de 19-de eeuw wanneer Rafaël Samuel Stokvis (1807-1889) een handel begint in Engelse ijzerwaren, gereedschappen en Brabantsche gegoten ornamenten.

   Op 1 Mei 1949 wordt de firmanaam veranderd in "R.S. Stokvis en Zonen",

met als zonen Samuel Rafaël (bijnaam S.R. senior) en Salomon Rafaël (bijnaam S.R. Junior). Vanaf 1859 gaan deze broers verder zonder hun vader. In 1904 wordt het bedrijf een Naamloze Vennootschap en heet dan officieel: N.V. Handelsmaatschappij R.S. Stokvis en Zonen.

 

Het was dus een handelsmaatschappij en dat hield in dat men produkten inkocht en vervolgens al dan niet voorzien van hun eigen naam weer doorverkocht. De winst zat hem in de korting die men bij de grootschalige inkoop bedong. Vaak waren de produkten zelfs goedkoper dan wanneer men die direct bij de producent kocht.      Enkele van de verhandelde produkten zijn brommers (afkomstig van Amstel, Puch, Solex en RAP), auto's (ingekocht bij Austin), fietsen (orgineel Kroon rijwielen) en een heleboel elctrische apparaten (van oorsprong Philips produkten).                           Hiernaast staat een foto van een reclamebord voor deze fietsen. Ik heb hiervoor gekozen omdat het een ontwerp is van Johan Moerkerk (1903 - 1988), een autodidactisch kunstenaar die zijn hele werkzame leven hoofd was van de reclameafdeling van R.S. Stokvis. Omdat hij ook een fotograaf was, maakte hij bij zijn ontwerpen vaak gebruik van de fotocollagetechniek.

 

   Voor ons radioverhaal is 1926 een belangrijk jaar omdat dan de firma Van der Heem en Bloemsma opgericht wordt die radio's gingen produceren. In 1927 kregen ze van de firma Stokvis een order voor 309 toestellen. Deze moesten voorzien worden van de nieuwe merknaam Erres, afgeleid van de fonetische uitspraak van de voorletters van de voornamen van de oprichter: R.S. Stokvis.

 

In 1930 komt men met een nieuw revolutionair model radio op de markt: de KY 107, waarbij de afkoring KY staat voor kast ijzer.    Het toestel, waarvan de kast ontworpen werd door de bekende architect Otto van Tussenbroek en waarvan de introduktieprijs 175 gulden bedroeg, was het wereldwijd eerste model met een ingebouwde luidspreker. Hierdoor was het mogelijk de kast aan de muur te bevestigen.      Het nieuwe model kreeg dan ook de naam "zanger aan de wand" mee. Veel van deze modellen werden naar Nederlands Indië geëxporteerd. Van de dozen waarin de radio's verpakt werden, is bekend dat ze beplakt waren met een affiche met daarop "onze" kanariepiet en de tekst: "Voorzichtig! Hierin zit de wonderzanger".

 

In Indië was het beestje dat hier de bijnaam Erres Piet kreeg zelfs zo bekend dat de mensen niet langer spraken van Erres radio's, maar van "tjap boeroeng" wat "merk vogel" betekende.

 

Het is duidelijk dat de firma het geluid van het nieuwe revolutionaire model radio wilde vergelijken met dat van een kanarie. Deze strategie was blijkbaar een groot succes.      Vanwege dit succes besloot men de Erres piet te handhaven, ook nadat de KY 107 uit de mode raakte. Je zou kunnen zeggen dat de wonderzanger gahandhaafd bleef terwijl de zanger aan de wand verdween. Tot ver na de Tweede Wereldoorlog sierde hij nog de radio's van de Rotterdamse maatschappij, zoals uit de foto hiernaast blijkt.

 

Verantwoordelijk voor voor het Erres logo was de kunstenaar, reclametekenaar en boekillustrator Dirk Hart (1898 - 1986). Dirk is bij de meesten van ons met name bekend als de ontwerper van de Ranja en Rojo poppetjes. In de 20 -er jaren schiep hij eerst het sinaasappelfiguurtje Ranja voor de Groningse firma Polak. Vanwege het succes kwam daar in 1931 het bosvruchtenmeisje Rojo nog bij, uiteraard voor dezelfde fabrikant.                Het popje en de zijn naam werden zo bekend dat Ranja al voor de Tweede Wereldoorlog uitgroeide van merknaam tot soortnaam. Mensen vroegen niet meer om limonade als ze dorst hadden, maar om Ranja en als Johnny Lion zong dat Sofietje het met een rietje dronk, wist iedereen wat hij daarmee bedoelde.